คดีรุกล้ำที่ดินเกิดขึ้นเมื่อมีการใช้พื้นที่หรือก่อสร้างสิ่งปลูกสร้างล้ำเข้าไปในเขตที่ดินของผู้อื่น เช่น บ้าน กำแพง รั้ว หลังคา หรือส่วนของอาคารล้ำแนวเขต การพิจารณาสิทธิของคู่กรณีต้องตรวจสอบ แนวเขตตามเอกสารสิทธิ ผลการรังวัด และลักษณะการรุกล้ำจริง ไม่ควรพิจารณาจากตำแหน่งรั้วเดิมเพียงอย่างเดียว กรมที่ดินระบุว่าการรังวัดสอบเขตเป็นกระบวนการตรวจสอบแนวเขตตามเอกสารสิทธิเพื่อยืนยันขอบเขตที่ดินให้ชัดเจน

ควรตรวจสอบโฉนดและหลักเขต พร้อมพิจารณายื่นคำขอ รังวัดสอบเขตที่ดิน ต่อสำนักงานที่ดินในพื้นที่ เพื่อให้ช่างรังวัดตรวจสอบแนวเขตจริง โดยในวันรังวัดเจ้าของที่ดินข้างเคียงจะมีส่วนในการระวังชี้และรับรองแนวเขต หากพบว่ามีสิ่งปลูกสร้างล้ำเข้ามาจริง จึงนำผลและเอกสารที่เกี่ยวข้องมาพิจารณาแนวทางเจรจาหรือดำเนินคดีต่อไป

ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง โดยเฉพาะว่าผู้สร้าง สุจริตหรือไม่สุจริต ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1312 กำหนดผลทางกฎหมายไว้แตกต่างกัน หากสร้างโรงเรือนรุกล้ำโดยไม่สุจริต เจ้าของที่ดินอาจเรียกให้รื้อถอนและทำที่ดินกลับคืนสภาพเดิมโดยผู้สร้างเป็นผู้รับผิดค่าใช้จ่าย แต่หากเป็นการสร้างโดยสุจริต กฎหมายกำหนดผลอีกลักษณะหนึ่ง จึงไม่ใช่ว่าการรุกล้ำทุกกรณีจะสั่งรื้อถอนได้เหมือนกันทั้งหมด

หากเจ้าของที่ดินข้างเคียงไม่ยอมรับแนวเขตหรือมีการ คัดค้านการรังวัด กระบวนการของกรมที่ดินมีขั้นตอนรองรับการแจ้งและการคัดค้านแนวเขต แต่หากคู่กรณียังตกลงกันไม่ได้และเกิดข้อพิพาทเรื่องสิทธิในที่ดิน อาจจำเป็นต้องใช้กระบวนการทางศาลเพื่อวินิจฉัยสิทธิ ดังนั้นควรเก็บผลรังวัด โฉนด แผนที่ ภาพถ่าย และเอกสารการคัดค้านไว้ทั้งหมด

หลักฐานสำคัญ ได้แก่ โฉนดที่ดิน ผลการรังวัดสอบเขต ระวางหรือแผนที่ที่เกี่ยวข้อง ภาพถ่ายสิ่งปลูกสร้างที่รุกล้ำ หนังสือโต้ตอบกับเพื่อนบ้าน และพยานที่ทราบข้อเท็จจริง หากมีข้อพิพาทเรื่องแนวเขตหรือการรื้อถอน ควรนำเอกสารไปปรึกษา ทนายความคดีรุกล้ำที่ดิน เพื่อประเมินกรรมสิทธิ์ แนวเขต ความสุจริตของผู้สร้าง และสิทธิเรียกร้องที่เหมาะสมกับข้อเท็จจริง