คดีที่ดินและบ้านครอบคลุมข้อพิพาทเกี่ยวกับ กรรมสิทธิ์และสิทธิในอสังหาริมทรัพย์ หลายประเภท เช่น ซื้อขายที่ดินแล้วไม่ยอมโอนกรรมสิทธิ์ ผิดสัญญาซื้อขาย บุกรุกที่ดิน แนวเขตที่ดินไม่ตรง รุกล้ำที่ดิน ทางจำเป็น ภาระจำยอม การครอบครองปรปักษ์ และข้อพิพาทระหว่างเจ้าของร่วม การเลือกแนวทางดำเนินคดีจึงต้องตรวจสอบโฉนด สัญญา และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

หากมี สัญญาซื้อขายหรือจะซื้อจะขายบ้านและที่ดิน และผู้ขายไม่ดำเนินการโอนกรรมสิทธิ์ตามข้อตกลง ผู้ซื้ออาจมีสิทธิฟ้องบังคับตามสัญญาหรือเรียกร้องค่าเสียหายได้ แต่สิทธิที่เรียกร้องได้ขึ้นอยู่กับรูปแบบของสัญญา หลักฐานการชำระเงิน เงื่อนไขการโอน และข้อเท็จจริงของคดี จึงควรตรวจสอบเอกสารก่อนยื่นฟ้อง

กรณีสงสัยว่าเพื่อนบ้าน รุกล้ำที่ดิน ควรตรวจสอบโฉนดและแนวเขตก่อน รวมถึงพิจารณาการรังวัดจากสำนักงานที่ดินเพื่อให้ทราบแนวเขตที่ชัดเจน ควรเก็บภาพถ่าย แผนที่ เอกสารการรังวัด และหลักฐานเกี่ยวกับสิ่งปลูกสร้างไว้ หากตกลงกันไม่ได้ อาจต้องใช้กระบวนการทางกฎหมายเพื่อพิสูจน์สิทธิและขอให้แก้ไขการรุกล้ำตามข้อเท็จจริง

กรณี ที่ดินหรือบ้านมีเจ้าของร่วมหลายคน ต้องแยกสิทธิในส่วนของเจ้าของร่วมแต่ละคนออกจากการจัดการทรัพย์สินทั้งหมด เจ้าของร่วมคนหนึ่งไม่สามารถถือว่าตนมีสิทธิขายกรรมสิทธิ์ของเจ้าของร่วมคนอื่นได้โดยอัตโนมัติ หากเกิดข้อพิพาทเรื่องการขาย การแบ่งทรัพย์ หรือการใช้ประโยชน์ในที่ดิน ควรตรวจสอบรายการจดทะเบียนในโฉนดและสิทธิของเจ้าของร่วมแต่ละรายก่อนดำเนินการ

ควรเตรียม โฉนดที่ดิน สัญญาซื้อขายหรือจะซื้อจะขาย หนังสือสัญญาที่เกี่ยวข้อง หลักฐานการโอนเงิน ใบเสร็จ แผนที่หรือเอกสารรังวัด ภาพถ่าย ข้อความสนทนา และหนังสือโต้ตอบระหว่างคู่กรณี หากได้รับหมายศาลหรือมีข้อพิพาทเรื่องกรรมสิทธิ์ ควรนำเอกสารไปปรึกษา ทนายความคดีที่ดินและบ้าน เพื่อประเมินสิทธิ อายุความ พยานหลักฐาน และแนวทางดำเนินคดีที่เหมาะสม