ทำธุรกิจด้วยกันมาหลายปี คนหนึ่งหาลูกค้า ทำเว็บไซต์ และทำการตลาด อีกคนมีสถานที่ผลิต ดูแลการผลิตและส่งมอบสินค้า โดยตกลงแบ่งผลตอบแทนจากงานที่เข้ามาเป็นเปอร์เซ็นต์

ตอนธุรกิจไปได้ดี ทุกคนอาจเรียกสิ่งนี้ง่าย ๆ ว่า ทำด้วยกัน แต่เมื่อเกิดข้อพิพาท คำถามสำคัญกลับกลายเป็นว่า ความสัมพันธ์นี้คือหุ้นส่วน ร่วมลงทุน หรือเป็นเพียงการจ้างทำของ?

วันนี้ ทนายความใกล้ฉัน พาไปดูเหตุการณ์สมมุติผ่านบทสนทนาระหว่าง A กับทนายความ เพื่อทำความเข้าใจว่า หุ้นส่วนกับจ้างทำของต่างกันอย่างไร และเหตุใดการพิจารณาความสัมพันธ์ทางธุรกิจจึงไม่ควรดูเพียงคำที่คู่กรณีเรียกกัน

หมายเหตุ: บุคคล ตัวเลข ธุรกิจ และเหตุการณ์ในบทความนี้เป็นเรื่องสมมุติเพื่อให้ความรู้ทั่วไปด้านกฎหมาย มิใช่การกล่าวถึงบุคคลหรือคดีจริง

จุดเริ่มต้นของเรื่อง: เราตกลงทำธุรกิจด้วยกัน แต่ตอนนี้เขาบอกว่าผมเป็นแค่คนรับจ้าง

A: ทนายครับ ผมทำธุรกิจกับคนรู้จักมาประมาณ 7 ปี ตอนเริ่มต้นเขามีโรงงานและดูแลการผลิต ส่วนผมทำเว็บไซต์ ทำการตลาดออนไลน์ ทำ SEO หาลูกค้า และช่วยประสานงานกับลูกค้าครับ

ทนายความ: แล้วตกลงเรื่องผลตอบแทนกันอย่างไรครับ?

A: ตอนเริ่มทำเราคุยกันว่า ถ้ามีงานเข้ามา ผมจะได้รับส่วนแบ่งเป็นเปอร์เซ็นต์จากงานครับ ไม่ได้ตกลงเงินเดือนประจำ และไม่ได้คิดค่าทำเว็บไซต์เป็นก้อนแล้วจบ

ทนายความ: แล้วตอนนี้เกิดปัญหาอะไรขึ้นครับ?

A: พอมีปัญหาเรื่องยอดเงินและส่วนแบ่ง อีกฝ่ายกลับบอกว่าผมไม่ได้เป็นหุ้นส่วน ผมเป็นแค่คนที่เขา จ้างทำของ ครับ

คำถามแรก: หุ้นส่วน ร่วมลงทุน และจ้างทำของ เหมือนกันหรือไม่?

ทนายความ: สามคำนี้ไม่ควรนำมาใช้แทนกันโดยอัตโนมัติครับ เพราะลักษณะของความสัมพันธ์และสิทธิหน้าที่อาจแตกต่างกัน

โดยอธิบายอย่างง่าย การเป็นหุ้นส่วน มักต้องพิจารณาว่า บุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปตกลงนำสิ่งใดสิ่งหนึ่งมาร่วมกันเพื่อดำเนินกิจการ และมีข้อตกลงเกี่ยวกับผลประโยชน์หรือกำไรจากกิจการนั้นอย่างไร

ส่วนคำว่า ร่วมลงทุน เป็นคำที่คนทั่วไปใช้ได้หลายความหมาย จึงต้องดูรายละเอียดของข้อตกลงจริงว่าแต่ละฝ่ายนำอะไรเข้ามา มีสิทธิและหน้าที่อย่างไร และผลตอบแทนเกิดจากอะไร

ขณะที่ จ้างทำของ โดยภาพรวมจะเน้นความสัมพันธ์ที่ฝ่ายหนึ่งตกลงทำงานหรือทำสิ่งหนึ่งให้สำเร็จ และอีกฝ่ายตกลงให้สินจ้างเพื่อผลสำเร็จของงานนั้น

ผมไม่ได้ลงเงิน แต่ลงเว็บไซต์ การตลาด และหาลูกค้า แบบนี้เรียกลงทุนได้ไหม?

A: แต่ผมไม่ได้เอาเงินสดไปลงกับเขานะครับ ผมเอาเว็บไซต์ ความรู้ SEO การตลาด เวลา และการหาลูกค้ามาทำ ส่วนเขาเอาโรงงาน คนงาน และความสามารถในการผลิต แบบนี้ผมจะถือว่าร่วมธุรกิจได้ไหม?

ทนายความ: อย่าเพิ่งยึดว่าคำว่า ลงทุน ต้องหมายถึงเงินสดอย่างเดียวครับ ต้องดูว่าคู่กรณีตกลงให้อะไรเป็นส่วนประกอบของการทำกิจการร่วมกัน และสิ่งที่แต่ละฝ่ายนำเข้ามามีบทบาทอย่างไรต่อธุรกิจ

ตัวอย่างเช่น ในธุรกิจออนไลน์ เว็บไซต์ ฐานลูกค้า การตลาด ความเชี่ยวชาญ แรงงาน หรือทรัพย์สินบางประเภท อาจมีมูลค่าทางธุรกิจได้ แต่จะทำให้เกิดสถานะทางกฎหมายแบบใด ต้องพิจารณาข้อตกลงและพฤติการณ์ทั้งหมดประกอบกัน

แบ่งรายได้หรือกำไรเป็นเปอร์เซ็นต์ แปลว่าเป็นหุ้นส่วนเลยหรือไม่?

A: ผมได้รับส่วนแบ่งเป็นเปอร์เซ็นต์ทุกครั้งที่มีงาน อย่างนี้ถือว่าเป็นหลักฐานว่าเป็นหุ้นส่วนเลยไหมครับ?

ทนายความ: การได้รับผลตอบแทนเป็นเปอร์เซ็นต์เป็นข้อเท็จจริงที่ควรนำมาพิจารณา แต่ไม่ควรใช้เพียงเรื่องเดียวแล้วสรุปสถานะของความสัมพันธ์ทั้งหมดครับ

ต้องดูต่อว่าเปอร์เซ็นต์นั้นคืออะไร เช่น เป็นส่วนแบ่งจากกำไร เป็นค่าคอมมิชชัน เป็นค่าตอบแทนการหาลูกค้า หรือเป็นค่าจ้างที่คำนวณตามมูลค่างาน

ที่สำคัญต้องดูว่าในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ทั้งสองฝ่ายปฏิบัติต่อกันอย่างไรจริง

ถ้าเป็น จ้างทำของ ปกติควรดูอะไร?

A: ถ้าเขาจะบอกว่าเป็นจ้างทำของ เราควรดูตรงไหนครับ?

ทนายความ: ต้องดูว่ามีการตกลงให้คุณทำงานอะไรให้สำเร็จ ใครเป็นผู้ว่าจ้าง งานที่ตกลงคืออะไร และค่าตอบแทนหรือสินจ้างกำหนดอย่างไร

ตัวอย่างคำถามที่ควรตรวจสอบ ได้แก่

• - มีการกำหนดงานที่ต้องส่งมอบอย่างชัดเจนหรือไม่
• - มีราคาค่าจ้างหรือวิธีคำนวณสินจ้างอย่างไร
• - จ่ายเมื่อทำงานสำเร็จ หรือจ่ายตามรายได้ของกิจการ
• - ผู้ทำงานมีหน้าที่เพียงส่งมอบผลงาน หรือมีส่วนดำเนินธุรกิจต่อเนื่อง
• - หลังส่งมอบงานแล้ว ความสัมพันธ์สิ้นสุดลงหรือยังดำเนินต่อไป
• - ใครติดต่อและดูแลลูกค้า
• - ใครรับผิดชอบต้นทุนและการดำเนินงานแต่ละส่วน

ถ้าทำงานร่วมกันต่อเนื่อง 7 ปี ยังเป็นจ้างทำของได้ไหม?

A: ของผมไม่ได้ทำเว็บไซต์เสร็จแล้วรับเงินแล้วจบนะครับ เว็บยังใช้หาลูกค้าตลอด ผมทำ SEO เพิ่มเนื้อหา ดูแลลูกค้า และช่วยงานมาตลอดประมาณ 7 ปี

ทนายความ: ระยะเวลาเพียงอย่างเดียวไม่ได้เป็นตัวตัดสินครับ แต่ลักษณะการทำงานต่อเนื่องเป็นข้อเท็จจริงที่ควรนำมาดูร่วมกับเรื่องอื่น

ถ้าจะวิเคราะห์ว่าเป็น หุ้นส่วนหรือจ้างทำของ ต้องย้อนกลับไปดูตั้งแต่ก่อนเริ่มทำธุรกิจว่าแต่ละฝ่ายคุยอะไรกัน ตกลงหน้าที่อย่างไร และหลังจากนั้นปฏิบัติตามข้อตกลงในลักษณะใด

คำว่า หุ้นส่วน ในแชตสำคัญแค่ไหน?

A เปิดโทรศัพท์และพบข้อความเก่าที่คุยกันตั้งแต่ช่วงเริ่มต้นธุรกิจ

A: ผมมีแชตเก่าที่อีกฝ่ายใช้คำว่า หุ้นส่วน ด้วยครับ แบบนี้จบเลยไหมว่าเราเป็นหุ้นส่วน?

ทนายความ: เป็นหลักฐานที่เกี่ยวข้องครับ โดยเฉพาะถ้าเป็นข้อความในช่วงที่กำลังตกลงเริ่มทำธุรกิจ แต่ศาลหรือผู้พิจารณาข้อพิพาทไม่ได้จำเป็นต้องดูเพียงคำคำเดียว

ต้องอ่านบทสนทนาก่อนและหลังข้อความนั้นด้วย แล้วนำไปประกอบกับการแบ่งหน้าที่ การแบ่งผลตอบแทน การติดต่อลูกค้า การออกค่าใช้จ่าย และพฤติการณ์ตลอดระยะเวลาที่ทำงานร่วมกัน

เรียกว่า หุ้นส่วน แต่ความจริงอาจไม่ใช่หุ้นส่วนได้หรือไม่?

A: แปลว่าต่อให้ใน LINE เขาเรียกผมว่าหุ้นส่วน ก็ยังต้องดูอย่างอื่นอีกใช่ไหมครับ?

ทนายความ: ใช่ครับ และในทางกลับกัน แม้คู่กรณีไม่เคยใช้คำว่า หุ้นส่วน ก็ไม่ได้หมายความว่าจะสรุปสถานะได้ทันทีเช่นกัน

หัวใจสำคัญคือ เนื้อหาของข้อตกลงและพฤติการณ์ที่เกิดขึ้นจริง มากกว่าการเลือกใช้ชื่อเรียกเพียงอย่างเดียว

ร่วมลงทุน ต่างจาก หุ้นส่วน อย่างไร?

คำว่า ร่วมลงทุน เป็นคำกว้างที่พบได้บ่อยในการทำธุรกิจ เช่น คนหนึ่งลงทุนเงิน อีกคนลงทุนความรู้ อีกคนมีสถานที่หรือเครื่องจักร

แต่เพียงบอกว่า เราร่วมลงทุนกัน ยังไม่เพียงพอที่จะตอบทุกประเด็นทางกฎหมาย ต้องตรวจต่อว่าแต่ละฝ่ายตกลงอะไร มีกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินอย่างไร รับผลตอบแทนแบบไหน มีหน้าที่รับผิดชอบอะไร และมีเจตนาดำเนินกิจการร่วมกันในลักษณะใด

ดังนั้น หากเกิดข้อพิพาท คำถามที่สำคัญกว่าคำว่า เรียกว่าอะไร คือ ตอนเริ่มต้นตกลงอะไรกัน และตลอดเวลาที่ผ่านมาแต่ละฝ่ายทำอะไรจริง?

ตัวอย่างเปรียบเทียบ หุ้นส่วน ร่วมลงทุน และจ้างทำของ

เกิดข้อพิพาทหุ้นส่วน ควรเก็บหลักฐานอะไร?

หากทำธุรกิจร่วมกับผู้อื่นโดยไม่มีสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษร หลักฐานที่เกิดขึ้นระหว่างการทำงานอาจมีความสำคัญมาก ควรรวบรวมข้อมูลตั้งแต่ช่วงเริ่มต้นจนถึงวันที่เกิดข้อพิพาท เช่น

• - แชตหรือข้อความตั้งแต่ก่อนเริ่มทำธุรกิจ
• - ข้อความที่พูดถึงหุ้นส่วน การร่วมธุรกิจ หรือการแบ่งผลตอบแทน
• - หลักฐานการแบ่งเปอร์เซ็นต์หรือการจ่ายเงินย้อนหลัง
• - ใบเสนอราคาและเอกสารที่เกี่ยวข้องกับลูกค้า
• - หลักฐานว่าใครเป็นผู้หาลูกค้า
• - หลักฐานการติดต่อและเจรจากับลูกค้า
• - เว็บไซต์ โดเมน หรือระบบออนไลน์ที่ใช้ในการดำเนินธุรกิจ
• - หลักฐานค่าโฆษณาและค่าใช้จ่ายทางการตลาด
• - หลักฐานเกี่ยวกับสถานที่ เครื่องจักร หรือการผลิต
• - รายการเดินบัญชีและหลักฐานการรับจ่ายเงิน
• - เอกสารภาษีหรือเอกสารทางบัญชีที่เกี่ยวข้อง
• - พยานบุคคลที่รับรู้รูปแบบการทำธุรกิจของทั้งสองฝ่าย

หลักฐานช่วง ก่อนเริ่มทำธุรกิจ อาจสำคัญมาก

A: ถ้าผมมีข้อความตั้งแต่ก่อนเริ่มงาน ที่คุยกันว่าใครจะทำอะไรและจะแบ่งผลตอบแทนกันอย่างไร ควรเก็บไว้ใช่ไหมครับ?

ทนายความ: ควรเก็บครับ เพราะข้อความในช่วงก่อนเริ่มดำเนินธุรกิจ อาจช่วยอธิบายว่าตั้งแต่ต้นแต่ละฝ่ายเข้าใจความสัมพันธ์กันอย่างไร

จากนั้นจึงนำมาเปรียบเทียบกับพฤติการณ์หลังเริ่มทำงานจริง เช่น ใครทำเว็บไซต์ ใครออกค่าใช้จ่าย ใครผลิตสินค้า ใครเสนอราคา ใครคุยกับลูกค้า และเงินที่ได้รับถูกแบ่งกันอย่างไร

อย่าดูหลักฐานเพียงชิ้นเดียว ต้องดูภาพรวมของความสัมพันธ์

ข้อพิพาทว่า เป็นหุ้นส่วนหรือจ้างทำของ มักไม่ควรพิจารณาจากหลักฐานเพียงชิ้นเดียว

ตัวอย่างเช่น การมีเว็บไซต์ไม่ได้ทำให้เป็นหุ้นส่วนโดยอัตโนมัติ การแบ่งเงินเป็นเปอร์เซ็นต์ก็ไม่ได้ตอบทุกอย่าง และการมีข้อความคำว่า หุ้นส่วน เพียงข้อความเดียวก็ยังต้องดูบริบทประกอบ

แต่เมื่อหลักฐานหลายส่วนสอดคล้องกัน ทั้งข้อตกลงตั้งแต่ต้น การแบ่งหน้าที่ การแบ่งผลตอบแทน การทำงานต่อเนื่อง และพฤติการณ์ที่ทั้งสองฝ่ายแสดงต่อกัน ภาพของความสัมพันธ์ทางธุรกิจก็อาจชัดเจนขึ้น

เรื่องเล่านี้สอนอะไรเรา?

ก่อนเริ่มทำธุรกิจกับเพื่อน ญาติ หรือคนรู้จัก ควรตกลงให้ชัดเจนตั้งแต่ต้นว่า กำลังเป็นหุ้นส่วน ร่วมลงทุน หรือว่าจ้างกัน ใครนำอะไรเข้ามา ใครมีหน้าที่อะไร รายได้และค่าใช้จ่ายคิดอย่างไร รวมถึงจะจัดการอย่างไรหากวันหนึ่งต้องแยกทางกัน

เพราะตอนที่ธุรกิจยังไม่มีปัญหา ทุกคนอาจเข้าใจตรงกัน แต่เมื่อเกิดเงินจำนวนมากหรือข้อพิพาทขึ้น คำว่า เราทำด้วยกัน อาจถูกตีความไม่เหมือนเดิม

มีปัญหาหุ้นส่วนหรือข้อพิพาททางธุรกิจ ปรึกษาทนายความใกล้ฉัน

หากคุณกำลังมีข้อพิพาทว่าเป็น หุ้นส่วน ร่วมลงทุน หรือจ้างทำของ มีปัญหาเรื่องส่วนแบ่งกำไร การรับเงินลูกค้า การผิดข้อตกลง หรือคู่กรณีปฏิเสธความสัมพันธ์ทางธุรกิจที่เคยตกลงกันไว้ ควรรวบรวมหลักฐานตั้งแต่ก่อนเริ่มธุรกิจจนถึงปัจจุบันให้ครบถ้วน

ทนายความใกล้ฉัน ช่วยให้คุณค้นหาข้อมูลเกี่ยวกับ คดีหุ้นส่วน คดีธุรกิจ คดีผิดสัญญา และข้อพิพาททางแพ่ง พร้อมค้นหาทนายความในพื้นที่เพื่อประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางดำเนินการที่เหมาะสม

เรื่องเล่าจากทนายความใกล้ฉัน
เรื่องราวสมมุติจากปัญหากฎหมายใกล้ตัว ถ่ายทอดผ่านบทสนทนา เพื่อช่วยให้เรื่องกฎหมายและข้อพิพาททางธุรกิจเข้าใจได้ง่ายขึ้น