เมื่อบุคคลเสียชีวิตโดย ไม่มีพินัยกรรม หลายครอบครัวมักมีคำถามว่า บ้าน ที่ดิน เงินฝาก รถยนต์ และทรัพย์สินต่าง ๆ จะตกเป็นของใคร ลูกได้ทั้งหมดหรือไม่ คู่สมรสมีสิทธิเท่าไร พ่อแม่หรือพี่น้องของผู้เสียชีวิตยังมีสิทธิรับมรดกหรือไม่

ตามหลักกฎหมายไทย หากผู้เสียชีวิตไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ มรดกจะตกแก่ ทายาทโดยธรรม ตามลำดับที่กฎหมายกำหนด โดยทายาทแต่ละลำดับไม่ได้มีสิทธิพร้อมกันทั้งหมด จึงต้องตรวจสอบก่อนว่าผู้เสียชีวิตมีทายาทในลำดับใด และมีคู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสอยู่หรือไม่

ไม่มีพินัยกรรม หมายความว่าอย่างไร?

กรณีไม่มีพินัยกรรม หมายถึงผู้เสียชีวิตไม่ได้กำหนดไว้ล่วงหน้าว่าจะยกทรัพย์สินให้ใครหลังเสียชีวิต หรือมีพินัยกรรมแต่พินัยกรรมนั้นไม่ได้ครอบคลุมทรัพย์สินทั้งหมด

ทรัพย์สินส่วนที่ไม่มีการกำหนดผู้รับไว้ จะต้องแบ่งตามหลัก ทายาทโดยธรรมตามกฎหมาย

มรดกตกทอดเมื่อใด?

เมื่อบุคคลถึงแก่ความตาย มรดกของบุคคลนั้นโดยหลักจะตกทอดแก่ทายาททันที มรดกไม่ได้มีเฉพาะทรัพย์สิน เช่น บ้าน ที่ดิน รถ หรือเงินฝาก แต่ยังอาจรวมถึงสิทธิ หน้าที่ และความรับผิดบางประเภทที่ไม่สิ้นสุดไปพร้อมกับความตาย

อย่างไรก็ตาม ก่อนนำทรัพย์สินมาแบ่งกัน ควรตรวจสอบก่อนว่าทรัพย์ใดเป็นของผู้เสียชีวิตจริง ทรัพย์ใดเป็นสินสมรส และกองมรดกมีหนี้สินหรือภาระอะไรอยู่หรือไม่

ทายาทโดยธรรมมีกี่ลำดับ?

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1629 กำหนด ทายาทโดยธรรมที่เป็นญาติไว้ 6 ลำดับ ดังนี้

1. - ลำดับที่ 1 ผู้สืบสันดาน เช่น ลูก หลาน เหลน
2. - ลำดับที่ 2 บิดาและมารดา
3. - ลำดับที่ 3 พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน
4. - ลำดับที่ 4 พี่น้องร่วมบิดาหรือมารดาเดียวกัน
5. - ลำดับที่ 5 ปู่ ย่า ตา ยาย
6. - ลำดับที่ 6 ลุง ป้า น้า อา

นอกจากญาติทั้ง 6 ลำดับแล้ว คู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสโดยชอบด้วยกฎหมาย ก็เป็นทายาทโดยธรรมและมีสิทธิรับมรดกร่วมกับญาติของผู้เสียชีวิตตามสัดส่วนที่กฎหมายกำหนด

ทายาททั้ง 6 ลำดับได้มรดกพร้อมกันหรือไม่?

โดยทั่วไป ทายาทลำดับก่อนมีสิทธิก่อนทายาทลำดับถัดไป ดังนั้นหากมีผู้สืบสันดานซึ่งเป็นทายาทลำดับที่ 1 อยู่ ทายาทในลำดับที่ห่างออกไปโดยทั่วไปจะไม่มีสิทธิรับมรดก

อย่างไรก็ตาม มีรายละเอียดสำคัญเกี่ยวกับบิดามารดาของเจ้ามรดก ซึ่งสามารถมีสิทธิร่วมกับผู้สืบสันดานได้ตามหลักกฎหมาย จึงไม่ควรจำเพียงว่า มีลูกแล้วพ่อแม่ของผู้ตายไม่ได้อะไรเลย โดยไม่ตรวจสอบข้อเท็จจริง

ลำดับที่ 1 ผู้สืบสันดานคือใคร?

ผู้สืบสันดาน ได้แก่ผู้ที่สืบสายโลหิตโดยตรงลงมาจากเจ้ามรดก เช่น ลูก หลาน เหลน

โดยทั่วไป หากผู้เสียชีวิตมีลูกที่มีสิทธิรับมรดก ลูกจะเป็นทายาทลำดับแรกและมีสิทธิในกองมรดก

หากลูกบางคนเสียชีวิตก่อนเจ้ามรดก อาจมีประเด็นเรื่อง การรับมรดกแทนที่ ซึ่งทำให้ลูกหรือผู้สืบสันดานของบุคคลนั้นเข้ารับส่วนมรดกแทนได้ตามเงื่อนไขของกฎหมาย

ลำดับที่ 2 พ่อแม่ของผู้เสียชีวิตมีสิทธิรับมรดกไหม?

บิดาและมารดาของผู้เสียชีวิตเป็นทายาทโดยธรรมลำดับที่ 2 และอาจมีสิทธิรับมรดกตามกฎหมาย

การคำนวณส่วนแบ่งต้องดูว่าผู้เสียชีวิตมีลูกและคู่สมรสอยู่ด้วยหรือไม่ รวมถึงต้องตรวจสอบสถานะทางกฎหมายของบิดามารดาให้ชัดเจน

ลำดับที่ 3 พี่น้องร่วมพ่อแม่เดียวกัน

หากไม่มีทายาทที่มีสิทธิก่อนหน้า พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันของผู้เสียชีวิตอาจมีสิทธิรับมรดก

ตัวอย่างเช่น ผู้เสียชีวิตไม่มีลูก บิดามารดาเสียชีวิตแล้ว และไม่มีพินัยกรรม พี่น้องแท้อาจเข้ามามีสิทธิรับมรดกตามลำดับที่กฎหมายกำหนด

ลำดับที่ 4 พี่น้องร่วมพ่อหรือแม่เดียวกัน

พี่น้องที่มีบิดาหรือมารดาร่วมกันเพียงฝ่ายเดียวเป็นทายาทอีกลำดับหนึ่ง ซึ่งอยู่ถัดจากพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน

จึงต้องแยกให้ชัดว่าความสัมพันธ์กับผู้เสียชีวิตเป็นพี่น้องประเภทใด เพราะมีผลต่อลำดับสิทธิในการรับมรดก

ลำดับที่ 5 ปู่ ย่า ตา ยาย

หากไม่มีทายาทในลำดับก่อนหน้า ปู่ ย่า ตา หรือยายของผู้เสียชีวิตอาจมีสิทธิรับมรดกตามกฎหมาย

ลำดับที่ 6 ลุง ป้า น้า อา

ลุง ป้า น้า และอาเป็นทายาทโดยธรรมลำดับที่ 6 ซึ่งจะมีสิทธิเมื่อไม่มีทายาทที่มีสิทธิก่อนหน้าตามหลักกฎหมาย

คู่สมรสมีสิทธิรับมรดกหรือไม่?

สามีหรือภรรยาที่จดทะเบียนสมรสโดยชอบด้วยกฎหมาย เป็นทายาทโดยธรรมของผู้เสียชีวิตด้วย

คู่สมรสสามารถรับมรดกร่วมกับญาติของผู้เสียชีวิตได้ แต่ส่วนแบ่งจะไม่เท่ากันทุกกรณี ต้องดูว่าผู้เสียชีวิตมีผู้สืบสันดาน บิดามารดา พี่น้อง หรือทายาทในลำดับใดอยู่ด้วย

ไม่ได้จดทะเบียนสมรส มีสิทธิรับมรดกไหม?

หากอยู่กินกันฉันสามีภรรยาแต่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส โดยหลักจะไม่มีสถานะเป็นคู่สมรสตามกฎหมายสำหรับการรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม

หากต้องการให้คู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสได้รับทรัพย์สิน การทำพินัยกรรมที่ถูกต้องตามกฎหมายจึงเป็นเรื่องสำคัญ

มีลูกแล้ว พี่น้องของผู้เสียชีวิตยังได้มรดกไหม?

โดยทั่วไป หากผู้เสียชีวิตมีผู้สืบสันดานซึ่งเป็นทายาทลำดับที่ 1 อยู่ พี่น้องซึ่งเป็นทายาทในลำดับถัดไปจะไม่มีสิทธิรับมรดกตามลำดับนั้น

จึงไม่ใช่ว่าญาติทุกคนจะสามารถนำกองมรดกมาหารแบ่งกันทั้งหมด

ไม่มีลูก มรดกตกเป็นของใคร?

หากผู้เสียชีวิตไม่มีลูกหรือผู้สืบสันดาน ต้องตรวจสอบต่อว่าบิดามารดายังมีชีวิตอยู่หรือไม่ มีคู่สมรสหรือไม่ และมีทายาทในลำดับถัดไปหรือไม่

ดังนั้นคำตอบว่า ไม่มีลูกแล้วพี่น้องได้มรดกทันที อาจไม่ถูกต้องทุกกรณี เพราะยังต้องตรวจสอบบิดามารดาและคู่สมรสของผู้เสียชีวิตด้วย

ไม่มีลูก ไม่มีพ่อแม่ แต่มีคู่สมรส มรดกแบ่งอย่างไร?

หากผู้เสียชีวิตไม่มีผู้สืบสันดานและบิดามารดา ต้องตรวจสอบว่ามีพี่น้องหรือญาติในลำดับถัดไปหรือไม่ เพราะคู่สมรสอาจต้องรับมรดกร่วมกับทายาทเหล่านั้นตามสัดส่วนที่กฎหมายกำหนด

แต่หากไม่มีทายาทโดยธรรมอื่นเลย คู่สมรสอาจได้รับมรดกทั้งหมดตามเงื่อนไขของกฎหมาย

พ่อเสียชีวิต มีแม่และลูก มรดกแบ่งอย่างไร?

กรณีนี้ต้องแยก สินสมรส ออกจากกองมรดกก่อน หากทรัพย์บางส่วนเป็นสินสมรส แม่ในฐานะคู่สมรสย่อมมีสิทธิในส่วนของตนก่อน ส่วนของพ่อจึงนำเข้าสู่กองมรดก

จากนั้นจึงแบ่งกองมรดกระหว่างคู่สมรส ลูก และทายาทอื่นที่มีสิทธิตามกฎหมาย

ตัวอย่าง ไม่มีพินัยกรรม มีภรรยาและลูก 2 คน

สมมติว่าหลังจากแยกสินสมรสและชำระภาระของกองมรดกแล้ว เหลือมรดกสุทธิ 3 ล้านบาท ผู้เสียชีวิตมีภรรยาที่จดทะเบียนสมรสและลูก 2 คน

ในกรณีทั่วไป คู่สมรสมีสิทธิในส่วนเสมือนเป็นบุตรคนหนึ่ง จึงอาจแบ่งเป็น 3 ส่วน ได้แก่

• - ภรรยา 1 ส่วน
• - ลูกคนที่ 1 จำนวน 1 ส่วน
• - ลูกคนที่ 2 จำนวน 1 ส่วน

หากมรดกสุทธิ 3 ล้านบาท แต่ละส่วนจึงเท่ากับประมาณ 1 ล้านบาท ทั้งนี้เป็นตัวอย่างเพื่ออธิบายหลักการเท่านั้น ข้อเท็จจริงจริงอาจมีทายาทหรือเงื่อนไขอื่นที่ทำให้ผลแตกต่างออกไป

ลูกคนโตได้มรดกมากกว่าลูกคนอื่นไหม?

โดยหลักการเป็นลูกคนโตไม่ได้ทำให้มีสิทธิรับมรดกมากกว่าลูกคนอื่น หากลูกหลายคนเป็นทายาทในชั้นเดียวกัน โดยทั่วไปมีสิทธิในส่วนเท่ากัน

แต่หากมีพินัยกรรมหรือมีข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการรับมรดกแทนที่ อาจทำให้ส่วนแบ่งแตกต่างออกไป

ลูกที่ไม่ได้ดูแลพ่อแม่ยังมีสิทธิรับมรดกไหม?

การไม่ได้ดูแลหรือไม่ได้อาศัยอยู่กับพ่อแม่เพียงอย่างเดียว ไม่ทำให้สิทธิในฐานะทายาทสิ้นสุดโดยอัตโนมัติ

ต้องพิจารณาว่าบุคคลนั้นมีสถานะเป็นทายาทตามกฎหมายหรือไม่ และมีเหตุทางกฎหมายอื่นที่กระทบสิทธิหรือไม่

ลูกนอกสมรสมีสิทธิรับมรดกไหม?

กรณีบุตรกับบิดาต้องตรวจสอบสถานะทางกฎหมาย เช่น การจดทะเบียนรับรองบุตร หรือข้อเท็จจริงที่ทำให้เป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย

จึงควรตรวจสอบเอกสารเกี่ยวกับสถานะบุตรก่อนคำนวณส่วนแบ่งมรดก

ลูกบุญธรรมมีสิทธิรับมรดกไหม?

บุตรบุญธรรมที่ได้รับการจดทะเบียนอย่างถูกต้องตามกฎหมายอาจมีสิทธิรับมรดกจากผู้รับบุตรบุญธรรมในฐานะผู้สืบสันดานตามหลักที่กฎหมายกำหนด

ไม่มีทายาทเลย มรดกตกเป็นของใคร?

หากผู้เสียชีวิตไม่มีทายาทโดยธรรม ไม่มีผู้รับพินัยกรรม และไม่มีกรณีตั้งมูลนิธิตามพินัยกรรม ภายใต้สิทธิของเจ้าหนี้กองมรดก มรดกจะตกทอดแก่แผ่นดิน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1753

มีหนี้อยู่ ต้องแบ่งมรดกก่อนหรือจ่ายหนี้ก่อน?

กองมรดกอาจมีทั้งทรัพย์สินและหนี้สิน จึงต้องตรวจสอบหนี้และภาระของผู้เสียชีวิตก่อนนำทรัพย์สุทธิไปแบ่งแก่ทายาท

โดยหลักทายาทไม่ต้องรับผิดชำระหนี้เกินกว่าทรัพย์มรดกที่ตกทอดแก่ตน

ที่ดินยังเป็นชื่อผู้เสียชีวิต ต้องทำอย่างไร?

แม้สิทธิในมรดกจะตกทอดแก่ทายาทเมื่อเจ้ามรดกเสียชีวิต แต่หากโฉนดหรือทรัพย์สินยังเป็นชื่อผู้เสียชีวิต การขาย โอน หรือทำนิติกรรมเกี่ยวกับทรัพย์อาจต้องดำเนินการจัดการมรดกให้เรียบร้อยก่อน

ในกรณีที่มีทายาทหลายคน ไม่สามารถตกลงกันได้ หรือมีทรัพย์สินที่ต้องมีผู้ดำเนินการแทนผู้เสียชีวิต อาจจำเป็นต้องยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อแต่งตั้ง ผู้จัดการมรดก

ทายาทไม่ยอมแบ่งมรดก ทำอย่างไร?

หากทายาทคนหนึ่งครอบครองบ้าน ที่ดิน หรือเงินของกองมรดกไว้ทั้งหมด และไม่ยอมแบ่งให้ผู้อื่น ควรรวบรวมหลักฐานเกี่ยวกับสถานะทายาทและทรัพย์สินของผู้เสียชีวิตให้ครบ

หากเจรจากันไม่ได้ อาจต้องพิจารณาขอแต่งตั้งผู้จัดการมรดก หรือดำเนินคดีเกี่ยวกับการแบ่งมรดกตามข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

เอกสารที่ควรเตรียมก่อนแบ่งมรดก

• - ใบมรณบัตรของผู้เสียชีวิต
• - ทะเบียนบ้านของผู้เสียชีวิต
• - ทะเบียนบ้านของทายาท
• - สูติบัตรหรือเอกสารแสดงความสัมพันธ์
• - ทะเบียนสมรสและทะเบียนหย่า หากมี
• - โฉนดที่ดิน
• - เอกสารบ้านหรือคอนโด
• - บัญชีธนาคาร
• - ทะเบียนรถ
• - เอกสารหุ้น บริษัท หรือธุรกิจ
• - เอกสารหนี้ของผู้เสียชีวิต
• - พินัยกรรม หากพบภายหลัง
• - คำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดก หากมี

----------------------------------------------------

FAQ ไม่มีพินัยกรรม มรดกตกเป็นของใคร?

ไม่มีพินัยกรรม ลูกได้มรดกทั้งหมดไหม?

- ไม่จำเป็นทุกกรณี เพราะต้องตรวจสอบว่ามีคู่สมรส บิดามารดา หรือทายาทอื่นที่มีสิทธิตามกฎหมายร่วมอยู่ด้วยหรือไม่

ไม่มีพินัยกรรม ลูกทุกคนได้เท่ากันไหม?

- หากเป็นลูกที่มีสิทธิและอยู่ในชั้นเดียวกัน โดยหลักมีส่วนเท่ากัน แต่ต้องพิจารณาคู่สมรส การรับมรดกแทนที่ และข้อเท็จจริงอื่นประกอบด้วย

พี่น้องมีสิทธิรับมรดกเมื่อไร?

- พี่น้องอาจมีสิทธิเมื่อไม่มีทายาทที่มีสิทธิก่อนหน้าตามลำดับที่กฎหมายกำหนด โดยต้องแยกพี่น้องร่วมบิดามารดากับพี่น้องร่วมเพียงบิดาหรือมารดาออกจากกัน

คู่สมรสกับลูก ใครได้มรดกมากกว่ากัน?

- หากมีผู้สืบสันดาน คู่สมรสโดยหลักมีสิทธิได้รับส่วนเสมือนเป็นทายาทชั้นบุตรคนหนึ่ง แต่ก่อนแบ่งมรดกอาจต้องแยกส่วนสินสมรสของคู่สมรสออกก่อน

ไม่มีทายาทและไม่มีพินัยกรรม มรดกไปไหน?

- หากไม่มีทายาทโดยธรรม ไม่มีผู้รับพินัยกรรม และไม่มีการตั้งมูลนิธิตามพินัยกรรม มรดกจะตกแก่แผ่นดินตามเงื่อนไขของกฎหมาย

หาทนายคดีมรดก ใกล้ฉัน กรณีไม่มีพินัยกรรม

หากผู้เสียชีวิต ไม่มีพินัยกรรม และครอบครัวไม่แน่ใจว่าใครเป็นทายาท ใครควรได้รับบ้าน ที่ดิน เงินฝาก หรือทรัพย์สินส่วนใด ควรตรวจสอบลำดับทายาทและรายการกองมรดกก่อนแบ่งทรัพย์

ผู้ที่กำลังค้นหา หาทนายคดีมรดก ใกล้ฉัน สามารถเตรียมใบมรณบัตร ทะเบียนบ้าน เอกสารครอบครัว โฉนด และข้อมูลทรัพย์สินเพื่อให้ ทนายคดีมรดก ช่วยตรวจสอบลำดับทายาท คำนวณสิทธิ และวางแนวทางแบ่งมรดกหรือดำเนินคดีเมื่อทายาทตกลงกันไม่ได้